Čelinac traži nove poslovne zone: Postojeći kapaciteti gotovo popunjeni

Opština Čelinac započela je izradu Strategije razvoja za period 2026–2032. godine, a nacrt ovog dokumenta stavljen je na javni uvid i konsultacije do 30. maja. Dokument donosi pregled stanja lokalne ekonomije, ključnih privrednih potencijala, ali i ograničenja koja bi mogla usporiti budući razvoj opštine.

Prema nacrtu strategije, lokalna ekonomija Čelinca do 2024. godine bilježila je uglavnom pozitivna kretanja, posebno u prerađivačkoj industriji, trgovini, metalskom sektoru, drvnoj industriji, proizvodnji električne opreme i proizvodnji obuće. Ipak, u dokumentu se upozorava da je nakon toga došlo do pada u proizvođačkoj industriji, što se povezuje sa smanjenom potražnjom u Evropskoj uniji, kao najvažnijem tržištu za domaća preduzeća.

Privredni subjekti sa područja opštine Čelinac ostvarili su u 2024. godini ukupne prihode od 144,5 miliona KM, dok je ukupna dobit iznosila 12,66 miliona KM. Najveći prihod ostvaren je u prerađivačkoj industriji, koja je u 2024. godini imala 93,7 miliona KM prihoda i 7,7 miliona KM dobiti. Prema podacima iz strategije, prerađivačka industrija ostvaruje oko 61 odsto ukupnih prihoda opštine, oko 62 odsto dobiti i zapošljava oko 74 odsto ukupnog broja radnika u lokalnoj privredi.

U 2024. godini završne račune APIF-u predalo je 125 preduzeća i 24 preduzetnika, što je na nivou prethodne godine. Najviše ih posluje u trgovini, prerađivačkoj industriji i oblasti prevoza i skladištenja. U strukturi dominiraju mikro preduzeća, dok je malih preduzeća 22, srednjih četiri, a velikih preduzeća nema. Najveći privredni subjekt prema broju zaposlenih je Megamont, sa 215 zaposlenih, dok se među značajnijim firmama navode i Madra, Dal Cin, Di Fačo i Iron Tech.

Jedan od najvažnijih razvojnih izazova je nedostatak prostora za širenje privrede. U strategiji se navodi da su poslovne zone formirane na prostoru bivših preduzeća Čajavec i Svila, te da u njima već posluju značajna preduzeća, među kojima su Madra, Megamont, Mushroom, Dal Cin i Iron Tech. Međutim, postojeće lokacije su gotovo popunjene, a raspoloživost građevinskog zemljišta je mala. Zbog toga se kao jedan od prioriteta navodi uspostavljanje nove poslovne zone, za šta će biti potrebno rješavati imovinsko-pravne odnose i izraditi regulacione planove ili planove parcelacije.

Spoljnotrgovinska razmjena pokazuje da Čelinac ima značajan izvozni potencijal. Izvoz je u 2024. godini iznosio 66,29 miliona KM, dok je uvoz bio 54,45 miliona KM, pa je ostvaren pozitivan spoljnotrgovinski saldo od oko 11,84 miliona KM. Najveći izvoznici dolaze iz oblasti prerade metala, među kojima su Dal Cin i Iron Tech, zatim iz drvne industrije, proizvodnje električne opreme i proizvodnje obuće. Ipak, u 2024. godini izvoz je smanjen za 6,7 odsto, što se u strategiji tumači kao mogući pokazatelj smanjene poslovne aktivnosti na tržištima EU.

Na tržištu rada zabilježeni su pozitivni pomaci. Broj zaposlenih je nakon pada u periodu od 2018. do 2020. godine od 2021. ponovo počeo rasti, a najviše zaposlenih je u prerađivačkoj industriji, trgovini, obrazovanju i građevinarstvu. Broj nezaposlenih je na kraju 2024. godine iznosio 383, što je za 53 odsto manje nego na kraju 2020. godine. Ipak, prosječna neto plata u Čelincu je 2024. iznosila 1.190 KM, što je znatno ispod prosjeka Republike Srpske od 1.528 KM.

Poljoprivreda je prepoznata kao sektor sa potencijalom, ali i sa ozbiljnim ograničenjima. Na području opštine je do kraja 2025. godine registrovano 972 poljoprivredna gazdinstva, od čega je većina nekomercijalnih. Kao problemi su navedeni depopulacija sela, usitnjeni posjedi, zastarjele tehnologije i slaba organizovanost proizvođača. Strategija predviđa potrebu za edukacijom poljoprivrednika, stabilnijim plasmanom proizvoda, meliorativnim mjerama, navodnjavanjem i komasacijom zemljišta.

Turizam je još jedan nedovoljno iskorišten potencijal. Čelinac raspolaže prirodnim i kulturno-istorijskim lokalitetima, izletištima, mogućnostima za razvoj seoskog, lovnog, ribolovnog i vjerskog turizma, a posebno se izdvajaju područje rijeke Vrbanje, izletišta, vinarija Jungić i manastir Stuplje. Ipak, broj turista je i dalje nizak. U 2024. godini evidentirano je 140 dolazaka i 277 noćenja, što pokazuje da turizam još nema značajniji udio u lokalnoj ekonomiji.

U nacrtu strategije se zaključuje da dalji ekonomski razvoj Čelinca zavisi prije svega od sposobnosti lokalne zajednice da privrednicima obezbijedi nove poslovne lokacije, ali i od stabilizacije tržišta EU, na koje su domaća preduzeća značajno oslonjena. Kao prioriteti se izdvajaju razvoj novih poslovnih zona, podrška prerađivačkoj industriji, jačanje poljoprivrede, bolja organizacija turističke ponude, te uspostavljanje tijela poput privrednog savjeta, koje bi povezalo poslovni sektor i opštinsku upravu.