Razmatra se gradnja brze saobraćajnice Andrijevica-Čakor - Troškovi procijenjeni na 767 mil EUR, ključna veza sa međunarodnim koridorima

Crna Gora se, po razvijenosti putne mreže, svrstava među srednje razvijene evropske države. Na njenim drumovima trenutno saobraća oko 285.000 registrovanih vozila, od čega 85 odsto čine putnički automobili. Tokom turističke sezone, taj broj raste za dodatnih 20 do 25%. Stepen motorizacije stanovništva, zajedno sa srodnim pokazateljima, jasno ukazuje na potrebu za daljim razvojem saobraćajne infrastrukture. Jedan od strateški najvažnijih projekata u tom kontekstu je izgradnja brze saobraćajnice Andrijevica – Čakor, koja ima za cilj poboljšanje saobraćajne povezanosti unutar Crne Gore, kao i povezivanje sa ključnim regionalnim i međunarodnim koridorima.

O značaju ovog projekta, s aspekta saobraćaja, ekonomije, društvenog razvoja i ekologije, za "Pobjedu" je govorila dr Jasmina Ćetković, redovna profesorica Ekonomskog fakulteta u Podgorici, koja je rukovodila izradom Studije prethodne opravdanosti ovog infrastrukturnog poduhvata, u saradnji sa kompanijom Monteput.

Prema njenim riječima, u planskoj dokumentaciji predviđen je auto-putni koridor koji povezuje Andrijevicu sa granicom sa teritorijom Kosova.

- Trasa se odvaja od pravca Bar – Boljare kod Andrijevice i, preko Murine i Čakora, vodi ka granici. Idejno rješenje je izrađeno s ciljem definisanja optimalne trase unutar planiranog pojasa, kao osnove za dalju tehničku razradu. U skladu sa Memorandumom o saradnji između vlada Crne Gore i Kosova, tehnička dokumentacija treba da posluži kao temelj za preciziranje kontaktne tačke i zajedničko rješenje trase do Peći - kazala je Ćetković.

Govoreći o važnosti ovog projekta, Ćetković je kazala da brza saobraćajnica Andrijevica – Čakor ima strateški značaj jer omogućava bolju povezanost Crne Gore sa Kosovom i širim regionom.

- Pored skraćenja vremena putovanja i smanjenja troškova transporta, projekat će doprinijeti razvoju sjevernog dijela zemlje, unaprijediti bezbjednost saobraćaja, te smanjiti emisije štetnih gasova. Ujedno, rasteretiće postojeće magistralne pravce, povećati protočnost i efikasnost saobraćaja, i postati važna karika u prekograničnoj saradnji i regionalnom razvoju - navela je.

Ćetković kaže da je razmatrano ukupno šest varijanti – četiri padinske trase uz desnu obalu Lima i dvije dolinske, s obje strane rijeke. Sve varijante uključuju dug tunel u zoni Čakora, čija dužina zavisi od veze sa kosovskom stranom. Kao najpovoljnija izlazna tačka identifikovana je zona Devukaja (Kosovo).

- Nakon analize, u idejnom rješenju su za dalje razmatranje odabrane Varijanta 1 i Varijanta 6 (označena kao Varijanta 2). Varijanta 2 se pokazala najpovoljnijom po većini kriterijuma, te je bila predmet detaljne ekonomske i finansijske analize - pojašnjava ona.

- Na petom kilometru nalazi se kratki tunel, nakon kojeg se trasa prebacuje na lijevu, zatim na desnu obalu Lima, da bi na trinaestom kilometru ušla u još jedan tunel dužine oko jedan kilometar, koji štiti naselje Kupisina. Tunelom Čakor (dužine 9,5 km) dolazi se do granice - kaže Ćetković.

Projektom je predviđeno devet mostova ukupne dužine 10.576 m, kao i četiri tunela dužine 26.770 m. U cilju bezbjednosti, predviđene su zaustavne niše na svakih 1–2 km, kao i veze između kolovoza, u skladu s brzinom saobraćaja (80 km/h). Maksimalni nagib trase iznosi 6 odsto, a minimalni 0,7 odsto.

Govoreći o finansijskoj i ekonomskoj opravdanosti projekta, Ćetković je kazala da su troškovi investicionog ulaganja u izgradnju brze saobraćajnice Andrijevica – Čakor utvrđeni u visini od oko 767 mil EUR, što ukazuje na visoke zahtjeve projekta u finansijskom smislu.

- Finansijska analiza je pokazala da prihodi ostvareni od naplate putarine i ostalih komercijalnih aktivnosti na brzoj saobraćajnici ne dostižu nivo potreban za potpuni povrat investicije i pokrivanje ukupnih troškova, što je očekivani rezultat. Ovaj rezultat, koji je uobičajen za projekte ulaganja u saobraćajnu infrastrukturu, nije presudan za donošenje odluke o realizaciji projekta. Konačna ocjena se sagledava kroz ekonomsku analizu, koja uzima u obzir šire socio-ekonomske koristi - navela je.

Ekonomska analiza projekta izgradnje brze saobraćajnice Andrijevica – Čakor pokazala je da su osnovni pokazatelji ispod uobičajenih graničnih vrijednosti prihvatljivosti.

- Međutim, rezultati analize osjetljivosti ukazuju da projekat posjeduje značajan potencijal za isplativost u određenim realističnim varijantama. Npr. smanjenje investicionih troškova za 20% čini projekat ekonomski isplativim, kao i povećanje obima saobraćaja za isto 20%. Ovi rezultati ukazuju na to da se projekat nalazi na pragu ekonomske opravdanosti i da se pokretanjem konkretnih mjera može značajno poboljšati njegova efikasnost - pojasnila je.

U tom smislu, navodi, mogu se identifikovati tri ključna pravca djelovanja za unapređenje isplativosti. Prvi je optimizacija troškova izgradnje, kroz pažljivo planiranje, konkurentne tenderske procedure i racionalizaciju projektnih rješenja, čime je moguće smanjiti investicione troškove i direktno uticati na ekonomske pokazatelje opravdanosti investicije.

- Nadalje, stimulisanje saobraćajnih tokova, odnosno integracija projekta sa nacionalnim i regionalnim razvojnim politikama, posebno u oblasti turizma, trgovine i prekogranične saradnje, može rezultirati povećanjem obima saobraćaja, čime se sigurno može povećati ukupna društvena korist - kazala je Ćetković.

Na kraju, dodaje, valorizacija šireg društveno-ekonomskog značaja, u smislu da brzu saobraćajnicu Andrijevica – Čakor ne treba posmatrati isključivo kroz direktne prihode i troškove, već i kroz njen doprinos poboljšanju bezbjednosti saobraćaja, skraćenju vremena putovanja, dostupnosti udaljenim područjima, jačanju regionalne kohezije i ublažavanju socio-ekonomskih razlika između razvijenih i manje razvijenih djelova Crne Gore.

- U tom smislu, iako osnovni ekonomski pokazatelji ukazuju na graničnu opravdanost projekta, sveobuhvatna procjena opravdanosti mora uključivati širi doprinos projekta održivom razvoju, integraciji ruralnih područja i strateškom pozicioniranju Crne Gore u regionalni transportni sistem - ističe Ćetković.

U konačnom, kaže ona, može se ocijeniti da projekat, iako trenutno na granici minimalno prihvatljivih pragova ekonomske isplativosti, posjeduje određeni razvojni potencijal.

- Pravilno integrisan u širu viziju održivog infrastrukturnog razvoja i uz odgovarajuće mjere optimizacije, može predstavljati snažan impuls za regionalni razvoj i važnu kariku u povezivanju Crne Gore sa susjednim tržištima i međunarodnim koridorima. Zato se preporučuje dalja razrada projekta u okviru sveobuhvatnih razvojnih strategija države - zaključuje Ćetković u razgovoru za Pobjedu.