39 godina od najveće nuklearne nesreće

U nesreći je potpuno uništena četvrtska jedinica reaktora, usmrtivši 30 operatera i vatrogasaca u roku od tri mjeseca. Jedna osoba je poginula odmah, druga je ubrzo nakon toga preminula u bolnici kao posljedica zadobijenih povreda.

Kako bilježi Svjetska Nuklearna Asocijacija, akutni radijacioni sindrom (ARS) je prvobitno dijagnostikovan kod 237 ljudi koji su na licu mjesta učestvovali u operaciji čišćenja, a kasnije je potvrđen u još 134 slučaja. Od njih, 28 ljudi je umrlo od posljedica ARS-a u roku od nekoliko nedjelja od nesreće. Još devetnaest radnika je, prema zvaničnim podacima, naknadno umrlo od 1987. do 2004. godine, ali se njihova smrt ne može nužno pripisati izloženosti zračenju, dodaje SNA. Van same lokacije nije bilo zabilježenih slučajeva efekata zračenja, iako je zabilježen značajan broj slučajeva karcinoma štitne žlijezde koji su dijagnostikovani kod pacijenata koji su u to vrijeme bili djeca vjerovatno posljedica unosa radioaktivnog izotopa joda.

Ali Svjetska Nuklearna Asocijacija takođe bilježi i da je Naučni komitet Ujedinjenih nacija za efekte atomskog zračenja zaključio da, osim oko 5000 slučajeva raka štitne žlijezde (što je rezultiralo sa 15 smrtnih slučajeva), "nema dokaza o većem uticaju na javno zdravlje koji se može pripisati izloženosti zračenju 20 godina nakon nesreće".

Ipak, druge organizacije bilježe da zdravstvenih efekata jeste bilo: Svjetska zdravstvena organizacija, tako, procjenjuje da će ukupni broj smrtnih slučajeva kao posljedica nesreće dostići broj od devet hiljada prevremenih smrti u sljedećim decenijama. Sa treće strane, Ferli i Samner su 2006. godine procijenili broj na između 30 i 60 hiljada prevremenih smrti pa konačni broj žrtava ostaje tema oko koje se i danas (a i u budućnosti će se to nastaviti) naučnici spore.

Uz to, kao posledica nesreće nekih 350.000 ljudi je evakuisano u okolini elektrane a velika područja Bjelorusije, Ukrajine, Rusije i šire su bila kontaminirana u različitom stepenu.

Nesreća se uzima kao van svake sumnje najgora nuklearna nesreća u istoriji i svakako najskuplja: u operacijama čišćenja i mitigacije posledica učestvovalo je oko pola miliona ljudi a procjenjuje se da je operacija koštala nevjerovatnih sedamsto milijardi dolara.

Do same nesreće je došlo usljed serije dizajnerskih grešaka prilikom dizajniranja samog reaktora (u pitanju je RBMK dizajn reaktora koji su bili poznati po nestabilnosti u nekim režimima rada i, posebno zbog takozvanog pozitivnog koeficijenta reaktivnosti koji se javljao prilikom pojave takozvanih "šupljina" odnosno pojave vodene pare (eng: "positive void coeficient") u vodi koja hladi gorivne šipke nedostatka bezbednosnih sistema (oko RBMK rekaktora nije moguće konstruisati zaštitnu strukturu (containment building) i on nema reaktorsku posudu kao klasični reaktori sa vodom pod pritiskom) i veoma neopreznog upravljanja tog dana. Nesreća se, konkretno, dogodila prilikom testiranja turbina za hlađenje reaktora, kojom prilikom su operatori reaktor 4 doveli u veoma nestabilan režim rada.

Nakon nesreće, došlo je do izmena i samih reaktora RBMK dizajna, odustajanja od njihove dalje izgradnje i razvoja ali i do temeljnih modifikacija "bezbednosne kulture" koju je zvanični izvještaj INSAG-7 o nesreći takođe izdvojio kao jedan od uzroka. Ipak, uprkos nesreći, ostali RBMK reaktori su ostali operativni kroz proces njihovog postepenog gašenja u okviru kojeg su zamenjivani reaktorima koji su moderirani i hlađeni lakom vodom pod pritiskom (PWR) dizajniranim u Sovjerskom Savezu (VVER). Ostale tri aktivne jedinice u Černobiljskoj elektrani su takođe ostale operativne sve do početka dvijehiljaditih godina.