Žena koja je otkrila radijum

U jednoj oronuloj šupi i omanjem dvorištu u ulici Lomon, u Parizu, prije nešto više od sto godina započela je nadljudska borba žene pod imenom Marie Skłodowska Curie i njenog supruga Pierra, tada već poznatog fizičara, sa tonama uranijumove rude, zvane pehblenda.

Ruda je, naime, ukazivala na to da se u njoj, pored uranijuma, mora nalaziti još neki radioaktivni element. U potragu za njim dali su se Marie i Pierre.

U radničkoj bluzi, punoj prašine i mrlja od kiselina, usred dima koji joj je štipao oči i grlo, raščupane kose Marie je u dvorištu radila đavolski težak posao. Miješala je po čitave sate, kutlačom većom od nje same, hemijsku materiju koja je ključala u kazanu, pretakala je u posude, dodavala novu rudu — i tako dan za danom skoro pune četiri godine! Po vrelom suncu i ciči zimi borila se da iz pehblende izdvoji nepoznatu materiju neobične moći zračenja.

Poslije 45 mjeseci natčovječanskih napora, na granici životne snage, iz dvije tone rude Marie dobija 100 miligrama čiste soli novog hemijskog elementa — radijuma. Taj element, koji je ona pronašla s Pierrom, zračio je oko 3,5 miliona puta jače od uranijuma!

Vijest o ovom otkriću zapanjila je svijet. U nevjerici, naučnici su pohrlili Curijevima da se sopstvenim očima uvjere u moć radijuma, koji poput aždaje iz bajki bljuje strašnu vatru — radioaktivno zračenje — na sve strane. Čudili su se molbi Marie i Pierra da dođu kod njih u šupu baš noću. I tek bi na vratima njihove od drveta sklepane laboratorije — šupe shvatili zašto u gluho doba, a ne po danu, treba prići ovom čudu nad čudima.

Majušna količina radijumove soli, koja se nalazila u staklenoj posudici na stolu usred šupe, sijala je u mraku kao sićušno sunce, kao dragi kamen u kome gori vatra.

Desetog decembra iduće, 1903. godine, Švedska akademija nauka dodjeljuje Nobelovu nagradu za fiziku, najviše priznanje koje jedan naučnik može da dobije, Anriju Bekerelu za otkriće prirodne radioaktivnosti i Mariji Sklodowskoj-Curie i Pierru Curie za otkriće radijuma.

Tri godine kasnije Marie će izgubiti voljenog supruga, koji je nastradao pod točkovima konjske zaprege. Ostavši sama sa dvoje male djece i naukom, kojoj je pripadala cijelim svojim bićem, ona nastavlja neumorno da radi i otkriva još jedan radioaktivni element. Njemu daje ime polonijum, u čast svoje rodne zemlje Poljske.

Marie Skłodowska Curie, poznatija kao madam Curie, za svoj doprinos nauci 1911. godine dobija Nobelovu nagradu za hemiju. Ovjenčana dvjema Nobelovim nagradama ona postaje i do naših dana ostaje najčuvenija žena naučnik svih vremana.

Jedna od pionirki radioaktivnosti, madam Curie umire od posljedica prekomjernog ozračavanja 1934. godine. Da je poživjela samo godinu dana duže, doživjela bi i tu radost da prisustvuje dodjeli Nobelove nagrade za hemiju za 1935. godinu, koju su za otkriće vještačke radioaktivnosti dobili njena kći Irène Joliot-Curie i Irenin suprug Frederick Joliot Curie.

Do sada to predstavlja jedinstven slučaj. Tri Nobelove nagrade pripale su članovima iste porodice, porodice Curie. Marie, Pierre, Irena i Frederick biće još dugo četiri sjajne zvezde na nebu nauke u sazvježđu kome bismo mogli nadjenuti ime „radioaktivnost“.