Kreditne kamate u BiH među najvišim u Evropi - Ekonomisti upozoravaju na dalji rast

U odnosu na zemlje EU, kao i na evrozonu u cjelini, građani BiH su na kredite opterećeni kamatama koje su veće i do 50%.

Naime, prema podacima Centralne banke BiH na njihovom sajtu, u periodu od početka 2012. do kraja 2014. godine građani su na potrošačke kredite dobijali kamatne stope između gotovo 9% do nešto više od 7%, dok su nesubvencionisani stambeni krediti plaćani kamatama između 6 i 7%.

Ni krediti za privredu nisu bili po mnogo nižim kamatnim stopama. Prema podacima Centralne banke, kamate na kredite na iznose preko milion maraka su se kretale između 6 i 7%.

Kamatne stope su na sličnom nivou i danas.

Poređenja radi, prema podacima Evropske centralne banke, kamatne stope na potrošnju u evrozoni su se u istom periodu kretale između 4,9 i 6%, dok su stambeni krediti bili na nivou kamate od 2,5 do 3,5%. Danas su kamatne stope na sličnom ili čak na nešto nižem nivou u odnosu na referentni period.

Gledano po nekim zemljama, u Njemačkoj su u januaru 2012. godine kamate na stambene kredite iznosile 3,46% i stalno su padale, da bi u decembru 2014. godine iznosile 2,13% i nastavile padati. Potrošački krediti su se u istom periodu kretali na nivou kamate od oko 5%.

U Holandiji su kamate na stambene kredite u januaru 2012. iznosile 4,5%, da bi krajem 2014. bile na nivou 3,1% i nastavile padati i u narednom periodu.

U Austriji su se kamate na stambene kredite u istom periodu kretale na nivou između 2 i 2,5%, dok su za potrošnju Austrijanci plaćali kamate od oko 4,5%.

Slično je i u nama bližoj Sloveniji - kamate na stambene kredite su iznosile oko 2,5%, dok su potrošački krediti bili na nešto višem nivou kamate, koje su iznosile između 7 i 7,5%. Jedna od zemalja u kojoj su potrošački krediti bili na višem nivou od BiH je Grčka, koju je u to vrijeme tresla velika finansijska kriza. Za potrošnju su Grci morali izdvojiti kamatnu stopu od čak 10%, dok su stambeni krediti bili niži nego kod nas, za koje su Grci morali platiti kamatu od nešto manje od 5%.

I u Slovačkoj su za potrošnju građani morali izdvajati veći iznos na kamate - čak 15%, dok su stambeni krediti bili opterećeni vrlo malim kamatama - od oko 2%. U narednom periodu na slovačke stambene kredite kamata je pala na skoro 1%.

Aleksandar Ljuboja, magistar ekonomskih nauka i član SWOT-a, ističe da ima mnogo razloga zbog kojih su krediti u BiH među najskupljim u Evropi.

Ističe da je prvi element određivanja cijene novca trošak kapitala koji banka plaća na tržištu kapitala. Tome, kako ističe, treba dodati rizik zemlje do kojeg se dolazi složenom matematičkom operacijom, a koji govori da je BiH po riziku na dnu Evrope u društvu s zemljama poput Abhazije ili Tadžikistana, jer postoji veliki politički, ekonomski i institucionalni rizik.

- Taj rizik govori koliko strani prodavač kapitala rizikuje ulažući u BiH. Što je koeficijent veći, to je i kamatna stopa viša - navodi on.

Osim toga, ističe da je za BiH veliki problem što ne postoje alternativni izvori finansiranja poput fondova ili berzi, a osim toga, ističe da u BiH nije iskorišteno vrijeme da se osnuju domaće banke, posebno one koje bi kreditirale izvozne firme.

Na sve ovo, kako ističe, treba dodati i činjenicu da su depoziti i građana i privrede mali, pa banke novac ne mogu nabaviti na domaćem tržištu, koji bi onda mogao donijeti niže stope.

Međutim, Ljuboja upozorava da su ove visoke kamatne stope bile u periodu kad su kamatne stope u Evropi bile niske.

S obzirom na to da se u Evropi i Americi očekuje rast kamatnih stopa, to znači da će i kamate u BiH i dalje rasti.

Razlozi za "paprene" kredite u BiH:

- visok rizik zemlje
- nerazvijeno finansijsko tržište
- nepostojanje domaćih banaka
- nizak nivo depozita na domaćem tržištu

Kamate na kredite u evrozoni (2012 - 2014)

4,9 - 6% potrošački
2,5 - 3,5% stambeni

Kamate na kredite u Njemačkoj (2012 - 2014)

Oko 5% potrošački
2,13 - 3,46 odsto stambeni

Kamate na kredite u Austriji (2012 - 2014)

Oko 4,5% potrošački
2 - 2,5% stambeni

Kamate na kredite u Sloveniji (2012 - 2014)

7 - 7,5% potrošački
2,5 - 3,5% stambeni

Kamate na kredite u BiH (2012 - 2014)

7 - 9% potrošački
6 - 7% stambeni