Zahvaljujući Heromatu nema prljanja fasade - Izum novosadskih naučnika čuva i zgrade i kulturno nasljeđe (FOTO)

(Zaštita murala Heromatom) Ukoliko proizvodnja Heromata, inovativnog materijala koji su razvili novosadski naučnici, bude zaživjela i "na veliko", smog i drugi zagađivači neće više ostavljati sive tragove na našim fasadama. Iako je nastao sa idejom zaštite kulturnog naslijeđa, Heromat ima veliki potencijal za komercijalizaciju, a izlazak na šire tržište očekuje se početkom naredne godine.

- Heromat je fotokatalitički aktivna vodena suspenzija, sa veoma malim udjelom čvrste materije. Materijal radi na principu samočišćenja, odnosno koristi sunčevu energiju za razgradnju nečistoća organskog porijekla. Nakon nanošenja površine postaju hidrofilne, tako da se razgrađene organske nečistoće, zajedno sa prisutnim neorganskim, kada padne kiša, jednostavno spiraju - kaže profesorka Ranogajec.

Prevlaka se sastoji od čestica koje su u prosjeku veličine oko 200 nanometara.Na proizvodu je radio multidisciplinarni tim Katedre za inženjerstvo materijala Tehnološkog fakulteta u Novom Sadu, sa dugogodišnjom praksom saradnje sa keramičkom i cementnom industrijom i iskustvom na nacionalnim i međunarodnim poslovima. Projekat razvoja i primjene multifunkcionalnih materijala u kulturnom nasljeđu je okupio 10 partnera iz 5 evropskih zemalja: Italije, Velike Britanije, Rusije, Slovenije i Srbije, a finansirala ga je Evropska komisija u okviru programa podrške nauci FP7.- Naš tim je imao tu odgovornost da rukovodi projektom, kao i da radi na razvoju materijala, testiranju primjene u laboratoriji i u realnim uslovima, da vrši promociju i monitoring. Heromat je nastao kao odgovor na rastuće potrebe moderne konzervacije i restauracije za novim multifunkcionalnim materijalima za čišćenje i zaštitu - pojašnjava sagovornica eKapije.

Suspenzija je testirana na gotovo svim vrstama fasada, od istorijskih objekata, preko zaprljanih fasada u urbanim sredinama, do novogradnje. Od materijala, dokazano je efikasna na opekama, kamenu, fasadnim bojama i malterima.

Heromat je potpuno transparentan i parapropusan, tako da ne utiče na promjenu boje i ostalih estetskih karakteristika zida i omogućava mu da "diše". Sve to potvrđeno je obimnim ispitivanjima na partnerskim institucijama u Italiji i Rusiji. Ispitivanja komatibilnosti, efikasnosti i neškodljivosti ovog inovativnog materijala su vršena za različite vrste podloga, dodaje profesorka.

Tokom trajanja projekta, suspenzija je primijenjena na srednjevijekovnoj tvrđavi u Baču i na baroknom dvorcu u Dornavi kod Ptuja, a takođe i na dijelu zida na Petrovaradinskoj tvrđavi, na bazilici u Arači, na jednoj crkvi u Hrvatskoj, na mermernom spomeniku u Otvorenom muzeju Sirogojno, kao na nekoliko objekata u Rusiji gdje se pokazao efikasan i na temperaturama do -40 stepeni Celzijusa. Nedavno, u saradnji sa novosadskim pokretom Lančana reakcija, i na novooslikanim muralima u gradu.

Na evropskom projektu sarađivali su univerziteti, naučni instituti, zavodi za zaštitu spomenika kulture, ali i proizvodna preduzeća. Partneri iz Srbije, uz Tehnološki fakultet, bili su Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin i građevinsko preduzeće HGP iz Novog Sada, kaže sagovornica eKapije sa Tehnološkog fakulteta. U pogonu HGP-a je konstruisana i instalirana proizvodna linija za novorazvijeni materijal, a saradnja se nastavila i nakon završetka projekta.

Tehnološki fakultet sada intenzivno radi na promociji i primjeni fotokatalitičke suspenzije i podržava HGP u nastojanju da se materijal uskoro nađe na tržištu, dodaje profesorka Ranogajec. U HGP-u, za eKapiju kažu da su zadovoljni dosadašnjim rezultatima.

(Primjenjen je u verskim objektima)- U okviru promo perioda, prevlaka je nanjeta na desetak stambenih i individualnih objekata, kao i objekata kulturne baštine. Takođe, imamo interesovanje iz EU i Rusije, te očekujemo da će početkom naredne godine, kada bude u široj prodaji, premaz naći svoje mjesto na tržištu, koje mu po kvalitetu, inovativnim pristupu i karakteristikama, svakako pripada - kaže za eKapiju Rajko Travica, tehnički direktor HGP. On dodaje da sa Tehnološkim fakultetom imaju dugogodišnju uspješnu saradnju, koja im omogućava da ostanu u kontaktu sa aktuelnim naučnim dostignućima i metodologijama.

- Tako podižemo kvalitet proizvoda i poslovanja, a fakultetu omogućavamo da ima pristup realnom sektoru, zahtjevima i problemima koji ga prate. Sprega naučnih institucija i privrede daje mogućnost praktične realizacije novih ideja, na obostranu korist - smatra Travica.

Kako proizvod još nije dostupan na širem tržištu, ni prodajna cijena zasad nije definisana. Ipak, na Fakultetu očekuju da Heromat neće biti skup.

- Naš plan je da bude dostupan i da minimalno utiče na povećanje cijene kvadrata fasade - kaže profesorka Ranogajec, dodajući da do "premijere" svi zainteresovani mogu kontaktirati tim i dogovoriti saradnju.

Heromat se brzo može nanjeti, a jedan litar suspenzije pokriva u prosjeku 10 m2.

- U zavisnosti od karakteristika površine, nanosi se u jednom ili više slojeva, sprejom ili četkom. Sve traje veoma kratko, jer je riječ o vodenoj suspenziji koja se brzo suši, tako da se višeslojni nanos može uraditi u roku od nekoliko sati za jednu fasadu - kaže profesorka Ranogajec za eKapiju.

Suspenzija počinje da djeluje odmah po nanošenju, ali se vizuelno njeno dejstvo uočava tokom vremena. Ovaj materijal nije agresivan i ne radi po principu trenutnog čišćenja, odnosno vrijeme radi za njega. Dejstvo traje čak 10 do 15 godina, čime se smanjuje učestalost održavanja fasade i štedi novac.

Jedan od zahtjeva projekta Heromat, bio je neškodljivost za operatera, podlogu i okolinu.

(Osnove Heromata su voda i posebne vrste glina razvijene u laboratoriji) - S obzirom na to da su osnova voda i posebne vrste gline razvijene u laboratoriji, Heromat nije štetan za okolinu. Mi u Laboratoriji umemo da kažemo da je potpuno bezopasno ovu suspenziju i popiti - veli naša sagovornica.

Laboratorija za ispitivanje materijala u kulturnom nasljeđu organizuje besplatne edukativne radionice za konzervatore iz partnerskih institucija, kao i za studente srodnih studijskih programa. Nadaju se, dodaje profesorka Jonaua Ranogajec, da će u okviru pripreme Grada Novog Sada za Evropsku prestonicu kulture 2021 Laboratorija imati mogućnost da da svoj doprinos restauraciji fasada i objekata u starom jezgru grada i na Petrovaradinskoj tvrđavi.

Njihov izum uskoro bi mogao da od zuba vremena, auspuha i dimnjaka, "brani" i lice Univerzitetske biblioteke u Beogradu.

- Postoji načelni dogovor da se zgrada Univerzitetske biblioteke u Beogradu, nakon obnove fasade i krova koja je u toku, zaštiti Heromatom - kaže naša prof. Ranogajec.

Sa moderno opremljenom mobilnom laboratorijom, Novosađani mogu lako da obavljaju obimna i zahtjevna ispitivanja u Srbiji i regionu.

- Specifičnost naše Laboratorije jeste da su svi uređaji "u koferima", odnosno da je Laboratorija projektovana da bude potpuno mobilna. To nam omogućava da radimo direktno na terenu, neinvazivno i bez uzorkovanja. Oprema je pogodna da se ispituje graditeljsko nasljeđe, zidno i štafelajno slikarstvo i arheološki materijal... - veli naša sagovornica.