(1537.) Kuršumli medresa: Prva visoka škola u BiH

Gazi Husrev-begova medresa, poznatija kao Kuršumlija, izgrađena je 1537. godine. Njen utemeljitelj i vakif bio je čuveni Gazi Husrev-beg, koji ju je sagradio u spomen svoje majke, kćerke osmanskog sultana Bajazita II. U Kuršumliji se, pored šerijatskog prava i tumačenja Kur`ana (tefsir), izučavalo govorništvo (retorika), dogmatika na metafizičkoj osnovi i druge nauke.

Prema svom konceptu, medresa je prva visoka škola u BiH i regiji, jer su i u Evropi univerziteti nastajali pod utjecajem crkve, pa je Kuršumli medresa preteča univerziteta kod nas i njegov najstariji nukleus.

"Objekt pravougaone osnove sa centralnim atrijumom i česmom, iako skromnih dimenzija, spada u red najljepših medresa na Balkanu jer su je dizajnirali učenici Mimara Sinana. Iznad portala nasvođenog stalaktitima stoji pozlaćen natpis (tarih) iz 1537. godine, koji kaže da je to škola za one koji žele nauku i stjecište dobrih i savršenih ljudi", kaže Mufid Garibija, arhitekta i poznavalac historije Sarajeva.

Svih 12 prostorija, centralna učionica i trijemovi na sedam kamenih stubova nalaze se pod kupolom. Poseban naglasak ljepoti građevine daje 12 šiljatih dimnjaka koji čine poseban ambijentalni ugođaj. U prvi mah zamišljena kao škola za samo 12 učenika, postala je islamski centar kada su uz nju ponikli džamija, biblioteka i turbeta.

"Prvi njen dekan (muderis) bio je neki Mevlana Husamudin, a jedan od posljednjih Muhamed Refik ef. Muftić, zapamćen po poznavanju nekoliko jezika. Ona je više puta stradavala u požarima, pa je jedan vremenski period bila neskladno renovirana. Olovo se u požarima topilo zbog čega je prekrivena bakrom. No, 1952. godine arhitekta Džemal Čelić izvršio je temeljitu rekonstrukciju i vratio joj prvobitni izgled", objašnjava Garibija.